YANVARIN 1-DƏN BANKLAR MÜŞTƏRİDƏN ƏLAVƏ SƏNƏDLƏR TƏLƏB EDƏCƏK
17.12.2025 / Vergi Məcəlləsinə edilən dəyişikliklər xaricdə yaşayanlar üçün əlavə risklər yaradır
Dekabrın 16-da Milli Məclisin Vergi Məcəlləsinə etdiyi dəyişikliklər bank hesabı olan vətəndaşlar, xüsusilə də xaricdə yaşayan və ya xarici maliyyə əlaqələri olan şəxslər üçün mühüm yeniliklər gətirir. Bu dəyişikliklər 2026-cı il yanvarın 1-dən qüvvəyə minəcək.
Bu dəyişikliklər nələri dəyişir və vətəndaşlar nələrə diqqət etməlidir? Yeni qaydalara əsasən, banklar və digər maliyyə institutları hesab açan və ya maliyyə xidməti alan şəxslərdən vergi rezidentliyi ilə bağlı məlumat və sənədlər tələb edə biləcək. Vergi rezidentliyi şəxsin hansı ölkədə vergi ödəməli olduğunu müəyyən edir. Əgər şəxs Azərbaycanda yaşayır və işləyirsə, adətən Azərbaycan vergi rezidenti sayılır. Xaricdə daimi yaşayan və ya işləyən şəxslər isə başqa ölkənin vergi rezidenti ola bilər.
Rezidentlik dəyişərsə nə etmək lazımdır?
Ən mühüm yeniliklərdən biri budur: əgər şəxsin vergi rezidentliyi dəyişərsə, o, bu dəyişiklik baş verdiyi gündən 30 gün ərzində bankı məlumatlandırmalıdır.
Məsələn, şəxs xarici ölkəyə köçərsə, orada daimi yaşayış və ya iş icazəsi alarsa və başqa ölkədə vergi ödəyicisi statusu qazanarsa, bu barədə bankına məlumat verməli və təsdiqedici sənədlər təqdim etməlidir.
Məlumat verməməyə görə inzibati məsuliyyət yaranır
Əgər şəxs banklara yanlış və ya natamam məlumat verərsə, rezidentlik dəyişikliyini gizlədərsə və ya gec bildirərsə, o zaman inzibati məsuliyyətə cəlb oluna bilər. Yəni həmin şəxsə qarşı maliyyə cəriməsi və digər sanksiyalar tətbiq oluna bilər.
Bu dəyişikliklər Azərbaycanın qoşulduğu beynəlxalq vergi məlumat mübadiləsi mexanizmlərinin tətbiqi ilə əsaslandırılır. Belə izah olunur ki, məqsəd vergidən yayınmanın qarşısını almaq, bank məlumatlarının digər ölkələrlə mübadiləsini təmin etmək və ikiqat rezidentlik, eləcə də gizli gəlirlərlə bağlı riskləri azaltmaqdır. Bununla belə, qeyd edək ki, bir çox Qərb ölkələrində oxşar tələblər mövcud deyil.
Dəyişikliyə əsasən, məsuliyyət İnzibati Xətalar Məcəlləsinə əsasən tətbiq ediləcək. Hazırda banklara yanlış və ya vaxtında verilməyən məlumatlarla bağlı oxşar pozuntular üçün tətbiq olunan cərimələr belədir:
- Fiziki şəxslər üçün 50 - 300 manat (məlumatı gec vermə, natamam və ya yanlış təqdim etmə hallarında)
- Vəzifəli şəxslər üçün (məsələn, şirkət rəhbəri, mühasib) 300 - 1000 manat
- Hüquqi şəxslər üçün 1000 - 3000 manat
Xaricdə yaşayanlar üçün mümkün risklər
Xüsusilə xaricdə yaşayan və çalışan Azərbaycan vətəndaşları üçün bu dəyişikliklər əlavə problemlər yarada bilər. Əgər bir şəxs faktiki olaraq xaricdə yaşayır və orada vergi öhdəlikləri varsa, lakin yerli banklara özünü Azərbaycan rezidenti kimi təqdim edirsə, gələcəkdə inzibati tədbirlərlə üzləşə bilər. Banklar bu məlumatları beynəlxalq müqavilələr çərçivəsində digər ölkələrin vergi orqanları ilə paylaşa bilər.
Vergi Məcəlləsində edilən dəyişikliklər bank müştəriləri üçün yeni öhdəliklər yaradır. Əsas mesaj budur: harada vergi rezidentisinizsə, banklar bunu bilməlidir.
Vergi Məcəlləsinə edilən bu dəyişikliklər siyasi mühacirlər üçün də təqib riski yaradan nəticələrə gətirib çıxara bilər. Azərbaycanda rezidentlik statusunun qeyri-müəyyənliyi və hüququn aliliyinin olmaması “yanlış məlumat” ittihamı ilə sui-istifadəyə açıqdır. Bu isə mühacirlərin hesablarının dondurulması, maliyyə təzyiqi və ailə üzvlərinə təsir vasitəsi kimi istifadə oluna bilər.